Molendatabase
Naar zoekformulier

Weel en Braken te Obdam

Fotograaf: Joop Vendrig
Algemeen
 
Nummer: 604
Ten Bruggecate nr.: 02549
Naam: Weel en Braken
Plaats: Obdam
Adres: Braken 11
   1713 GC Obdam
Gemeente: Koggenland
Provincie: Noord-Holland
Molencategorie: Windmolen
Type: wipmolen
Functie poldermolen
Inrichting vijzel
Maalvaardig: Ja, maalt (op vrijwillige basis)
Bouwjaar: ca. 1632
Eigenaar: Stichting Wipwatermolen Obdam
Laatste update: Vrijdag 13 augustus 2010
Molendatabase
Naar zoekformulier

Weel en Braken te Obdam
 
Geschiedenis
 

De molen van de voormalige polder Weel en Braken is een waarschijnlijk in of kort na 1632 gebouwde wipmolen. Hij bemaalde de 76 ha. grote polder als onderbemaling op de polder Obdam.
De polder is ontstaan door het droogmaken van een aantal in de polder Obdam gelegen meertjes of braakjes. Het octrooi tot droogmaking van de vier braakjes onder Obdam, groot te zamen ruim 68 morgen en later verdeeld in negen poldertjes, werd op 19 januari 1632 verleend aan Jhr. Jacob van Wassenaar, Heer van Obdam, Hensbroek enz.
De negen omdijkte en van elkaar gescheiden poldertjes waren oorspronkelijk door acht duikers onder de sloten van de polder Obdam door met elkaar verbonden. Twee ervan, de Weel en de Poel lagen ten westen van het dorp, de overige ten oosten ervan.
Op een in 1680 uit gegeven kaart staan op de Zuiderbraak twee molens aangegeven, waarvan de huidige molen de zuidelijke is. Waarschijnlijk werd het poldertje droog gemaakt en tot in de 18de eeuw bemalen door twee wipmolentjes, waarvan wordt aangenomen dat ze samen een tweegang vormden. Blijkbaar hadden de bedijkers zich verplicht de bemaling van de polder Obdam te versterken met een op de Ringsloot uitmalende extra molen. Op eerder genoemde kaart staat deze met daarbij de vermelding 'Juffermole' als wipmolen getekend op het buitendijks gelegen boezemland, ongeveer ter hoogte van bet huidige gemaal van de polder Obdam.
Uit een contract tussen de regenten van Obdam en de Ingelanden van de Braakpolder van 29 maart 1690, blijkt dat men deze molen, die indertijd voor gezamelijke rekening werd gebouwd en waarvan de kosten en het onderhoud volgens een bepaalde verdeelsleutel over beiden was verdeeld, nu kon afbreken. 'De Juffermole' zou worden verkocht tot voordeel van beide polders, mits Obdam de beide grote poldermolens, die door haar waren gebouwd in maalvaardige staat zou houden.
De gang van twee wipjes die als zodanig tot enkele jaren geleden in de verkaveling goed te herkennen was, zal vanwege vervijzeling van één van de molens in de 18de eeuw zijn opgeheven. De noordelijke van beide molens, de bovenmolen, zal in verband hiermee zijn verdwenen. Waarschijnlijk heeft hierbij de naburige polder De Berkmeer, die in 1725 als eerste in deze omgeving de vijzel invoerde, voor deze bemalingswijziging model gestaan. De nu nog bestaande molen, vroeger de ondermolen, zal hiervoor een aanmerkelijk eind zijn 'gerezen'.
Door middel van een hogere stenen voet zal bij op een aan de polder Obdam aangepast niveau zijn gebracht, wat een verklaring kan zijn voor zijn nogal hoge ligging. Blijkens de kadastrale kaart van 1825 was de huidige molen toen al vervijzeld en de enige bemalingsinrichting voor deze polder.
In 1856 is de watergemeenschap tussen de westelijke en oostelijke poldertjes verbroken en is op de Weelpolder een kleine wipmolen met vijzel gebouwd. Deze kleine onbewoonde molen is in 1934 vervangen door een windmotor.
De oostelijke poldertjes werden tot 1966 uitsluitend op windkracht bemalen door de nu nog bestaande molen. In dat jaar werd de bemaling overgenomen door enkele kleine elektrisch gedreven pompjes, waarna de molen nauwelijks dienst meer heeft gedaan.
Als gevolg van een in het begin van de jaren 1970 uitgevoerde ruilverkaveling in de polder Obdam is het polderpeil ca. 1,05 m verlaagd, waardoor alle onderbemalingen vervallen zijn.
De polder Weel en Braken is inmiddels opgeheven en in 1972 is de molen met molenaarswoning aan de gemeente Obdam verkocht. In 1973-1974 is de molen deels gerestaureerd en sindsdien wordt hij met enige regelmaat weer in werking gesteld.
Deze molen is één van de weinige wipmolens die nog over zijn ten noorden van het Noordzeekanaal.

Molendatabase
Naar zoekformulier

Weel en Braken te Obdam
 
Informatie
 
Molenaar: Dhr. S.P.J. Seijts
Telefoon: 0226-451687
Openingstijden: op afspraak
Open voor publiek: Ja
Opmerkingen: Geef hier uw wijzigingen door
Molendatabase
Naar zoekformulier

Weel en Braken te Obdam
 
Technische gegevens
 
Type: wipmolen
Functie poldermolen
Inrichting vijzel
Vlucht: 19,20 m.
Wieksysteem: oudhollands
Binnenroede: 19,20 m., ijzer, geklonken, fabr. Gebr. Pot te Kinderdijk, nummer 2593, bouwjaar 1926.
Buitenroede: 19,20 m., ijzer, geklonken, fabr. Gebr. Pot te Kinderdijk, nummer 2035, bouwjaar 1906.
As: Gietijzer, fabr. D.A. Schrettlen & Co. te Leiden, nummer 149, bouwjaar 1868.
Vang: Vlaamse vang
Bovenwiel of aswiel: 46 kammen, steek 13 cm.
Overige molen- of aandrijfwielen: Bovenschijfloop: 24 staven,
Onderbonkelaar: 28 dollen,
Vijzelwiel: 38 kammen, steek 11,5 cm.
Overbrengingsverhoudingen: 1:1,41
Kruiwerk: Zetelkruiwerk
Biotoop: Goed (Lees meer...)
Rijksmonument nummer 31212
GPS
RD-coördinaten   X = 122,256    Y = 520,109  
GPS-coördinaten   52°40,05'N 4°54,19'E
Specificaties: Vijzel: diam. vijzel = 1,45 m., diam. vijzelbalk = 45 cm., spoed beschoeping = 1,90 m., hellinghoek = 27,5°
Opvoerhoogte: ca. 1 m.
Molendatabase
Naar zoekformulier

Weel en Braken te Obdam
 
Molen op de kaart