Molenaarsambacht op UNESCO-lijst immaterieel erfgoed

Het molenaarsambacht is ingeschreven op de Representatieve Lijst van immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid bij UNESCO. Dat is vandaag bekend gemaakt tijdens de vergadering van het Comité van het UNESCO-verdrag in Zuid-Korea. Nederlandse molenaars zijn naar Zuid-Korea afgereisd om het goede nieuws in ontvangst te nemen. Na de bekendmaking van het nieuws werden verspreid over het hele land molens in de vreugdestand gezet. Bij Krijtmolen d’Admiraal in Amsterdam werd op 7 december een speciale persconferentie gehouden. Daarbij waren ook veel molenaars aanwezig, die nadat de molen in de vreugd was gezet,  het nieuws juichend verwelkomden.

(Foto: Wim Giebels)
Nico Papineau Salm, voorzitter van De Hollandsche Molen is zeer verheugd over dit nieuws: Deze internationale erkenning betekent een grote impuls voor het molenbehoud, nu en in de toekomst. Het zijn immers de molenaars die de molens letterlijk tot leven brengen en ze zo bestaansrecht geven in de huidige samenleving.”

Minister Ingrid van Engelshoven (cultuur): “Ik ben ontzettend trots dat voor het eerst Nederlands immaterieel erfgoed is opgenomen op deze lijst. Immaterieel erfgoed kan alleen blijven bestaan, als het zich mee ontwikkelt met de tijd. Door het inschrijven van het molenaarsambacht op de lijst van UNESCO, laten molenaars zien dat zij goede plannen hebben voor de toekomst.”

Voorbeeldig
Door de inspanningen van Het Gilde van Vrijwillige Molenaars, Vereniging De Hollandsche Molen, Het Ambachtelijk Korenmolenaarsgilde en het Gild Fryske Mounders is het gelukt om het molenaarschap op te nemen op de Representatieve Lijst van immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid bij UNESCO. In Zuid-Korea heeft het Nederlandse nominatiedossier het stempel ‘voorbeeldig’ gekregen. “Plaatsing op de Representatieve lijst betekent belangrijke internationale erkenning van de maatschappelijke, culturele en economische waarde van het molenaarschap”, aldus Van Engelshoven.

De molendelegatie in Seoel richt zich tot de aanwezigen in d’Admiraal
om de blijde boodschap te verkondigen. (Foto: Wim Giebels)

Behoud voor de toekomst
Sinds de negentiende eeuw zijn veel molens tot stilstand gekomen. Met het stilzetten van de molens ging ook de kennis van het werken met molens verloren. Het ambacht van de molenaar dreigde uit te sterven. Tegenwoordig laten vijftig beroepsmolenaars en honderden vrijwillige molenaars de wind- en watermolens in Nederland weer draaien. Er is een opleiding voor vrijwillig molenaar opgezet. Ook zetten de vrijwilligers zich in om kennis over het ambacht van molenaar te delen met het grote publiek, zoals door de organisatie van de Nationale Molendag.

Unesco
In 2012 heeft Nederland het UNESCO Verdrag ter Bescherming van het Immaterieel Cultureel Erfgoed geratificeerd. Immaterieel erfgoed bestaat uit tradities, rituelen, gebruiken en ambachten die mensen niet verloren willen laten gaan en die ze willen doorgeven aan volgende generaties. Immaterieel erfgoed is dynamisch erfgoed en het beschermen ervan vraagt een andere aanpak dan het beschermen van monumenten en museumobjecten. Immaterieel erfgoed wordt gedragen door mensen en gaat mee met zijn tijd. Beschermen betekent dan ook levend houden en kennis en vaardigheden doorgeven.

Nationale Inventaris Immaterieel Erfgoed
Om voorgedragen te worden bij het UNESCO-verdrag ter Bescherming van het Immaterieel Cultureel Erfgoed, moet het immaterieel erfgoed eerst op de Inventaris Immaterieel  Cultureel Erfgoed in Nederland zijn geplaatst. De coördinatie van deze inventaris is in handen van het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN), zie immaterieelerfgoed.nl.

Voor de film die in het kader van de aanvraag voor de UNESCO over het molenaarsambacht is gemaakt, klik hier

Diverse media hebben over dit voor de molenwereld belangrijke nieuws bericht:
Nu.nl
NOS
Noordhollands Dagblad
Het Parool

Geanimeerde interactieve Molencontactdag De Hollandsche Molen

De jaarlijkse Molencontactdag van De Hollandsche Molen had deze keer plaats op 17 november in het Spoorwegmuseum in Utrecht. In het sfeervolle theaterzaaltje van het museum woonden zo’n 80 moleneigenaren, -stichtingen en -verenigingen en andere betrokkenen uit het molenveld de bijeenkomst bij. Er was een gevarieerd en vooral ook interactief programma samengesteld. Bij elk programma-onderdeel kregen de bezoekers volop de gelegenheid om hun mening te geven en onderling ideeën uit te wisselen. Hiervan werd ook volop gebruikgemaakt en zo ontstond er een geanimeerde bijeenkomst.

In de ochtend gaf Nicole Bakker, directeur van De Hollandsche Molen een uitgebreide toelichting op de komende stelselherziening. Hierbij werden de aanwezigen o.m. uitgenodigd om zelf per provincie aan te geven op welke terreinen het accent moet komen te liggen bij de lobby voor extra geld voor molens. In het regeerakkoord staat dat er voor monumentenzorg 325 miljoen extra beschikbaar is gesteld. Vervolgens was het woord aan Mark Ravesloot, adviseur Molens van De Hollandsche Molen, die uitvoerig inging op het thema Veiligheid. Hij peilde met stellingen de stand van zaken van en de meningen in het veld over dit belangrijke onderwerp. Na de lunch gaf Nicole Bakker een korte rondleiding in de wereld van het crowdfunden via het Molenfonds. Zij gaf de microfoon vervolgens aan Ingeborg Pouwels. Hoewel zij vanwege het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd niet meer in dienst is van De Hollandsche Molen gaat zij wel namens de vereniging ‘het land in’ om de e-learning cursus ‘Vrijwilligers werven’ in het veld te introduceren. Zij gaf een presentatie over wat deze cursus gaat inhouden. De bijeenkomst werd afgesloten door Ellis Buis. De communicatie- en marketingadviseur in de culturele sector, ging in gesprek met de zaal over wat je kunt doen of juist niet kunt doen om zoveel mogelijk mensen naar je molen te krijgen.

Hieronder vindt u de presentaties van de Molencontactdag 2017.

1. Voortgang kabinetsformatie en stelselherziening door Nicole Bakker

2. Veiligheid door Mark Ravesloot

3. Crowdfunding door Nicole Bakker

4. E-learning Vrijwilligers werven door Ingeborg Pouwels

5. Marketing van Molens door Ellis Buis

 

 

Molenmaker Max Beijk wint Jong Monumententalentprijs

Max Beijk is het Jong Monumententalent van 2017. De prijs werd op 9 november tijdens het Nationaal Monumentencongres in Leeuwarden uitgereikt door Susan Lammers, jury-voorzitter en directeur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Max krijgt een gepersonaliseerd ontwikkelingstraject aangeboden door het Mondriaan Fonds. Op jonge leeftijd gaf de nu 27-jarige Max Beijk al leiding aan een complexe restauratie van een molen. Inmiddels heeft hij tientallen projecten uitgevoerd en is zijn talent onmiskenbaar. Hij is een ondernemende en innovatieve speler in het traditionele ambacht van molenmaker. Het vak kreeg hij met de paplepel ingegoten als de derde generatie van molenmakers.

Eigen weg
De jury is positief dat hij een eigen weg kiest in het ambacht en zich een innovatieve molenmaker toont. Max werkt met nieuwe technieken, neemt grote uitdagende restauraties aan en heeft binnen zijn bedrijf een goede mix van ervaren molenmakers en jong talent. Hij maakt daarbij inhoudelijk gedurfde keuzes op het gebied van terughoudend restaureren die niet altijd voor de hand liggen in de molenwereld.

Investeren in ambachtsopleidingen
Duurzaamheid bij restauratie vind ik heel belangrijk en dat vraagt van mij, als jonge ondernemer, echt visie die ik overbreng op mijn team’, vertelt Max. ‘Ik vind het heel belangrijk dat de overheid investeert in goede ambachtsopleidingen. Samen restaureren we zo’n 60 tot 70 molens in Nederland per jaar. We hebben veel werk, maar het is heel moeilijk om goede mensen te vinden. Ik heb veel vrienden die een ‘event’-opleiding deden, maar nu geen job hebben, terwijl ik personeel nodig heb maar geen mensen kan vinden die verstand hebben van timmeren, laat staan van restaureren.’

Over Jong Monumententalent
Deze prijs is ingesteld om jong talent in de monumentensector in de schijnwerpers te zetten en frisse ideeën en nieuwe energie met elkaar te delen en is nu een initiatief van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De prijs bevordert de verbinding van generaties in de erfgoedsector en genereert positieve (publicitaire) aandacht voor cultureel erfgoed en jonge professionals.
(Foto: Joost Enkelaar)

 

Molenaarsambacht genomineerd voor de ‘Representative List’ van UNESCO

Het ambacht van molenaar op wind- en watermolens, is de eerste voordracht van het Koninkrijk der Nederlanden voor de Representative List van het UNESCO-Verdrag inzake de bescherming van immaterieel cultureel erfgoed. De voordracht werd ingediend begin 2015 en de besluitvorming hierover wordt afgerond eind 2017.

Het molenaarsambacht heeft Nederland gemaakt tot wat het is. Sinds de Middeleeuwen werden wind- en poldermolens gebruikt om land in te polderen in de beneden de zeespiegel gelegen Lage Landen bij de zee. Daarnaast zorgden de molens ook voor industriële vernieuwing. De door de molens opgewekte wind- en waterenergie wordt tot op de dag van vandaag gebruikt om graan te malen, voor de productie van mosterd en lijnolie, maar bijvoorbeeld ook om de zagen in een houtzaagmolen aan te drijven.
In de film die bij de UNESCO voordracht is gevoegd worden enkele molenaars gevolgd in hun dagelijkse activiteiten en zij vertellen over het belang van het molenaarsambacht voor de Nederlandse samenleving.

Om de film te bekijken klik hier

Samenwerking
Het is al weer twee jaar geleden dat de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, namens de Nederlandse regering besloot om het molenaarsambacht internationaal voor te dragen. De Molenaarsgilden en vereniging De Hollandsche Molen werden gevraagd om onder begeleiding van het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed de voordracht voor te bereiden. Er werd een werkgroep gevormd waaraan naast Het Gilde van Vrijwillige Molenaars, het Gild Fryske Mounders, het Ambachtelijk Korenmolenaars Gilde en Vereniging De Hollandsche Molen, ook het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het ministerie van OCW deelnamen.

Lees meer

De Hollandsche Molen draagt molen Het Noorden over aan Natuurmonumenten

Molen Het Noorden, vanaf 1970 in beheer bij vereniging De Hollandsche Molen, is overgedragen aan Natuurmonumenten als nieuwe eigenaar. De uit 1878 daterende molen in de gelijknamige polder Het Noorden is een markant gebouw aan de Texelse oostkust maar is nodig aan een restauratie toe. De molen is momenteel niet in bedrijf omdat er eerst groot onderhoud van ruim 3 ton moet plaatsvinden. Eens in de 20 á 30 jaar is dit nodig. Een hoge kostenpost, onder meer omdat de wieken en een groot deel van het riet op molenlijf en kap moeten worden vervangen. De oude en nieuwe eigenaar bereiden deze restauratie nu voor. Zo is bij de provincie een subsidie van ruim € 150.000 aangevraagd en wordt een beroep op diverse fondsen gedaan. Of de subsidie wordt toegekend, wordt half december bekend. Vanwege de grote historische waarde heeft de molen de status van Rijksmonument.

Favoriete fotolocatie
Natuurmonumenten is erg blij met de kans om zich in te zetten voor het behoud van dit unieke stukje cultuurhistorie voor Texel. Niet alleen natuur, maar ook cultuur is een haar speerpunten. De Hollandsche Molen is vooral een belangenbehartiger van alle molens in Nederland. De vereniging draagt nu Het Noorden over omdat Natuurmonumenten een erkende professionele organisatie is. De molen is een van de meest gefotografeerde plekken op Texel en ligt bovendien bij het natuurgebied de Bol, één van de gebieden langs de Vogelboulevard. De verwerving van de molen is het sluitstuk van het in eigendom krijgen van een groot deel van dit gebied. Ook het bemalingsgebouw naast de molen neemt Natuurmonumenten over.

Enthousiaste molenaars
Naast het groot onderhoud, is er ook jaarlijks onderhoud nodig. De enthousiaste vrijwillige molenaars die al actief waren onder De Hollandsche Molen, willen dit ook blijven doen in de toekomst. De kosten voor jaarlijks onderhoud zijn ingeschat op €15.000. Samen met de molenaars gaat  Natuurmonumenten kijken hoe Texel kan worden betrokken bij het behoud van de molen. Van diverse kanten zijn er al initiatieven om de molen draaiende te houden.

De vrijwillige molenaars van Het Noorden
(Foto: Eckard Boot)

Regeerakkoord: 325 miljoen extra voor monumenten

Goed nieuws voor monumenten, waaronder molens. Het nieuwe kabinet trekt eenmalig voor monumenten, kunstwerken en archieven de komende vier jaar 325 miljoen euro extra uit. Daarmee kan onder andere geïnvesteerd worden in onderhoud en herbestemming. Particuliere eigenaren kunnen op rijkssteun blijven rekenen, of dat in de vorm van fiscale aftrek of subsidie gaat, moet nog blijken. Aldus de tekst van het regeerakkoord. In 2018 is 150 miljoen extra beschikbaar, in 2019 100 miljoen en de jaren daarna wordt dat gehalveerd.

Hoe het extra budget precies verdeeld wordt en hoeveel er dan naar de monumenten gaat, is nog niet bekend. Niettemin is de Federatie Instandhouding Monumenten (FIM, waar De Hollandsche Molen deel van uitmaakt) zeer verheugd over het extra geld. De FIM heeft actief gelobbyd vanaf de verkiezingen tot en met de totstandkoming van het regeerakkoord voor extra middelen voor ons erfgoed.

Betekenis voor molenbehoud?
Wat kan dit extra geld nu betekenen voor molens? Twee jaar geleden heeft De Hollandsche Molen reeds geïnventariseerd wat er nodig is de komende tien jaar molens in goede staat te houden. Om dat te realiseren pleit de vereniging in de eerste plaats voor een verhoging van het SIM-budget (Subsidieregeling Instandhouding Monumenten) voor molens. Eigenaren zijn echt gebaat met een subsidiepercentage van minimaal 60% in plaats van de huidige 50%. De meeste eigenaren hebben te maken met een hoger eigenaarsaandeel vanwege de overgang van Brim (Besluit Rijkssubsidiëring Instandhouding Monumenten)  naar SIM en dat stelt ze voor grote problemen.
Daarnaast is recentelijk uit een inventarisatie gebleken dat er nog steeds een restauratiebehoefte is bij molens: 13%, terwijl voor het rijk 10% de norm is. En de vereniging blijft aandacht vragen voor het groot onderhoud, om te voorkomen dat in de toekomst weer dure restauraties noodzakelijk zijn.

Molenfonds en groot onderhoud
Met het Molenfonds wordt groot onderhoud bij voorrang ondersteund en het zou goed zijn als de rijksoverheid dit voorbeeld volgt. Voor restauraties en groot onderhoud is jaarlijks 5 miljoen euro extra nodig.
Ten slotte vraagt De Hollandsche Molen aandacht voor de financiering van nevenbestemming bij molens, bv. molenwinkels, vraagt duurzaamheid bij bewoonde molens specifieke aandacht en is verdere ondersteuning van vrijwilligerswerk noodzakelijk.

(Foto Hans de Kroon)

Nicole Bakker nieuwe directeur De Hollandsche Molen

Nicole Bakker wordt per 1 september 2017 de nieuwe directeur van De Hollandsche Molen. Zij volgt Leo Endedijk op die bij de vereniging werkzaam blijft op het gebied van belangenbehartiging en advisering. Endedijk treedt op eigen verzoek terug als directeur. Het bestuur vond na een sollicitatieprocedure Bakker de meest geschikte kandidaat om leiding te geven aan de landelijke vereniging, die zich al sinds 1923 inzet voor het behoud van molens in Nederland.

Leo Endedijk en Nicole Bakker. (Foto: Wim Giebels)

De nieuwe directeur geeft aan het huidige beleid van De Hollandsche Molen in grote lijnen voort te zetten. Het vergroten van het draagvlak en het versterken van de belangenbehartiging blijven onverkort de pijlers hiervan. Wat betreft het vergroten van het draagvlak voor de molens en het molenbehoud wijst Bakker op initiatieven die reeds in gang zijn gezet op zowel financieel gebied als op het terrein van het vrijwilligerswerk: ,,Met een terugtredende overheid groeit de noodzaak om langs andere wegen aan het benodigde geld voor vooral onderhoud te komen, zoals ‘crowdfunding’. Met de oprichting van het Molenfonds heeft De Hollandsche Molen al een belangrijke stap gezet. Die lijn wil ik graag doortrekken, want op dat terrein liggen veel kansen.’’
Ook bij de werving van vrijwilligers in het molenveld is volgens haar veel winst te halen. ,,Vrijwilligers zijn essentieel voor het molenbehoud. De komende 10 jaar zijn per jaar zo’n 500 nieuwe vrijwilligers nodig. Via onder meer cursussen wil de vereniging moleneigenaren en molenaars helpen nieuwe mensen te vinden.’’

Stokje doorgeven
Na ruim 25 jaar vindt Leo Endedijk het tijd het stokje door te geven. ,,Ik heb het directeurschap met veel plezier gedaan en met Nicole Bakker als mijn opvolger weet ik zeker dat de vereniging in goede handen is en zich verder zal ontwikkelen.’’
Hij blijft zich in zijn nieuwe rol als Hoofd belangenbehartiging voor het molenveld inzetten. En dat is hard nodig. In de erfgoedsector spelen vele ontwikkelingen, waarbij vaak ook de molenbelangen in het geding zijn. ,,De rijksoverheid is bezig met een stelselherziening die ook voor molens consequenties heeft. Hoe ziet de financiering van het molenbehoud er straks uit? En hoe organiseren wij ons? De conclusies van het project Molentoekomst komen in dat verband zeer van pas. Onlangs speelde verder de kwestie van de deelbare molenroeden. Allemaal situaties waarin De Hollandsche Molen actief als de belangrijkste spreekbuis en vertegenwoordiger optreedt namens het molenveld.”

Help de Nooit Gedacht aan nieuwe fokken!

Wethouder Coby Pennings van Zutphen heeft op 18 augustus bij molen Nooit Gedacht in Warnsveld het officiële startsein gegeven voor de geldwervingsactie om deze molen aan nieuwe fokken te helpen. Zij deed dit door symbolisch de eerste bouten los te draaien van de huidige ernstig aangetaste fokken, die aansluitend door de molenmaker worden verwijderd.  

De komende weken organiseert De Hollandsche Molen, eigenaar van de molen, in samenwerking met de gemeente Zutphen en de vrijwilligers van de molen een geldwervingsactie onder de inwoners van Warnsveld, Zutphen en omgeving. Ook de Stichting Open Monumentendag Zutphen is hierbij nauw betrokken.
De komende weken en in het bijzonder tijdens de Open Monumentendag (OMD) op 9 en 10 september wordt de actie ‘Help de Nooit Gedacht aan nieuwe fokken!’ onder meer via flyers en posters extra onder de aandacht gebracht. De productie en plaatsing van de nieuwe fokken kost  € 15.000. Geld geven kan bij de molen of via molenfonds.nl. Tijdens OMD is dit ook mogelijk op de OMD-stand in Zutphen.

Wat is er aan de hand?
De fokken zijn de gebogen houten profielen aan de roeden die de wieken meer trekkracht te geven. Vervanging is dringend nodig. Grote delen zijn verrot en metalen strips voorkomen dat er stukken losschieten. Hoofdmolenaar Dirk-Jan Abelskamp en zijn collega’s kunnen hierdoor de molen niet op volle kracht laten malen.

Zie ook het videoverslag op Lokaal Gelderland.

 

De Zwaluw – met nieuwe wieken – officieel in bedrijf gesteld

Molen De Zwaluw in Hasselt heeft weer nieuwe wieken. Mevrouw Ank Bijleveld-Schouten, Commissaris van de Koning van Overijssel, stelde op 15 juli de molen onder grote belangstelling officieel in bedrijf door symbolisch de vang te lichten. De vervanging van de oude wieken was mede mogelijk geworden doordat de molen in 2016 de BankGiro Loterij Molenprijs in de wacht had gesleept. Deze overwinning leverde € 50.000 op.

Eigenaar Stichting tot behoud Korenmolen De Zwaluw trok vorig jaar na een intensieve wervingscampagne de Molenprijs met 6.853 publieksstemmen naar zich toe. Vele vrijwilligers hadden zich ingespannen om zoveel mogelijk stemmen te verzamelen om te voorkomen dat De Zwaluw ‘vleugellam’ zou worden.

Na een goede voorbereiding ging vervolgens de molenmaker in het voorjaar van 2017 aan de slag met de restauratie. Behalve nieuwe wieken kreeg de achtkante stellingkorenmolen uit 1784, ook een nieuwe staart en windpeluw. Daarnaast werden onder meer de onderbouw en de stelling hersteld.

De Hollandsche Molen is inmiddels druk bezig met het organiseren van de Molenprijs van 2017. In september kan het publiek weer stemmen op een aantal molenprojecten.


Molen De Zwaluw is weer in volle glorie te zien. (Foto’s: Ela Geitenbeek)

 

Nieuwe roede gestoken bij De Arend in Zuidland

Bij molen De Arend in Zuidland (Z-H) is op 11 juli een nieuwe buitenroede gestoken. Leo Endedijk, directeur van De Hollandsche Molen, bediende, geassisteerd door de kraanmachinist, de kraan waarmee de roede met grote zorg werd aangebracht. Hij deed dit op uitnodiging van de eigenaar van de molen, Stichting Molenbehoud Nissewaard. De plaatsing van de roede is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van de BankGiro Loterij.

Aansluitend wordt de roede voorzien van het zogenaamde hekwerk. De molen, die enige tijd met één roede heeft gedraaid, zal dan weer met een volledig wiekenkruis kunnen functioneren.
Het steken van de nieuwe roede is een onderdeel van een grotere opknapbeurt van de ronde stenen stellingkorenmolen uit 1844. Van de molen worden verder onder meer de fundering en het gaande werk hersteld. Ook wordt het metselwerk ingrijpend gerepareerd. Het is de bedoeling dat de restauratie in 2019 is voltooid. (Foto: Leo Endedijk)