Geschiedenis van de molen

Uit de tweede helft van de 12e  eeuw dateren de eerste windmolens in de kustgebieden langs de zuidelijke Noordzee en Het Kanaal. In Nederland verschijnen de eerste windmolens in de loop van de 13e eeuw. Dat zijn standerdmolens waar graan tot meel gemalen wordt. Vermoedelijk pas in de 15e eeuw komen er molens voor de bemaling van polders.

Ontwikkeling

Het oudste windmolentype is de standerdmolen. Na de middeleeuwen wordt deze grotendeels verdrongen door een nieuw en volmaakter type: de bovenkruier. Aanvankelijk  moet bij deze molens het wiekenkruis vanuit de kap op de wind worden gezet. Later komen er  molens met een staartconstructie. Daarmee kan de molenaar beneden de molen bedienen. Een andere verbetering is om deze bovenkruiers op een hoge, houten of stenen voet te plaatsen. Zo kan maximaal van de wind worden geprofiteerd.

Baexem Aurora 2012
Baexem Aurora 2012. Foto Marcel Stroo.
Koog aan de Zaan Oliemolen Het Pink
Koog aan de Zaan Oliemolen Het Pink 2016. Foto Wim Giebels.

Hoogtepunt 19e eeuw

Vanaf de 17e eeuw begint de Nederlandse windmolen aan een geweldige opmars, met als hoogtepunt de tweede helft van de 19e eeuw. Er staan dan naar schatting 9.000 molens in Nederland.

Traditioneel wordt met een molen graan tot meel gemalen. Maar daar kwamen allerlei industriële toepassingen bij, zoals het persen van olie, het maken van verf of het zagen van boomstammen. Dankzij deze industriemolens kunnen gebieden als de Zaanstreek en Amsterdam uitgroeien tot de eerste industriële centra van Nederland. In de Zaanstreek staan in 1731 maar liefst 583 molens.

Poldermolens

Daarnaast zijn er de molens die voor de bemaling van de polders zorgen. Poldermolens hebben er ook voor gezorgd dat ons land groter werd: door het droogmalen van meren en plassen ontstaan onder andere de Schermer, de Purmer en de Beemster.

Egmond aan den Hoef De Wimmenumer Molen
Egmond aan den Hoef De Wimmenumer Molen 2016. Foto Wim Giebels.
Batenburg Molen van Batenburg
Batenburg Molen van Batenburg. Steken van as en roeden 2016. Foto Mark Ravesloot

Recent verleden

Na de Tweede Wereldoorlog in de 20e eeuw brengen de economische en technische ontwikkelingen het overgrote deel van de laatste windmolens tot stilstand. Gelukkig begint de molenbescherming dan tot volle ontwikkeling te komen. Tegenwoordig zijn molens monumenten die beschermd worden. En dankzij de inzet van veel vrijwilligers zijn wind- en watermolens geregeld in bedrijf. Daarmee trekken ze de aandacht en neemt de belangstelling voor dit oer-Hollandse werktuig weer toe.